Hergebruik

Square

De mens die zoveel verspilt en kapot maakt, zal moeten gaan herstellen en repareren. Bijvoorbeeld door hergebruik, recycling en upcycling. Kunstenaars werken op gebruikt materiaal als drager voor hun werk, zoals gerecycled papier en karton, of op een afgedankt overhemd. Ze gebruiken gevonden materialen zoals oude boeken, een vioolkist of zelfs een oude grafsteen. Ook hun eigen oude kunstwerken of die van anderen kunnen dienen. Oude spullen hebben vaak ook een poëtische component; het is materiaal dat al een leven achter zich heeft.

Green Earth

26. Hettie Wempe, Green Earth, 2018, acryl op hergebruikt katoen (50 x 70 cm).

Hettie Wempe koos een gebruikt, afgedankt overhemd als drager voor een schilderij. De mens, die zoveel spullen verspilt, zal de natuur toch moeten beschermen en herstellen. Door het overhemd als basis is die mens lijfelijk aanwezig in deze schildering. Hij draagt letterlijk de natuur.

Second Life

27. Cees van Rutten, Second Life, 2018. Acryl op doek, van een bestaand schilderij, afkomstig uit kringloopwinkel (75,5 x 85,5 x 4 cm).

Cees van Rutten is een minimalist die spannende ritmes visualiseert door middel van vlakjes, groeven, ribbels en punten. Dit keer heeft hij hiervoor geen nieuw doek gekozen, maar zijn vierkanten geschilderd op een afgedankt schilderij, gekocht in een kringloopwinkel. Daarmee geeft Van Rutten ons te denken. Hoeveel kunst, op linnen of geschept papier, in olieverf of acryl ligt er niet te verstoffen in oude ateliers, op zolders, bij uitdragerijen en op rommelmarkten? Wat gebeurt daarmee? Zo kan de duurzaamheidskritiek zich ook richten op de kunstwereld zelf, door te wijzen op het functioneren van de kunstinstituten, het ontstaan van overvolle kunstdepots en het hele proces van vraag en aanbod. Moeten we nog wel nieuwe werken maken?

1+1+1+1 (spooning 2x back to back) nr. 1

28. Ton van Kints, 1+1+1+1 (spooning 2x back to back) nr. 1, 2005-2018, epoxy fotohars, diverse verf, divers plaatmateriaal (50 x 5 cm); 1+1+1+1 (2 x spooning, back to back) nr. 1, 2005-2018, epoxy fotohars, polyestervezel, diverse verf, divers plaatmateriaal (38 x 12 cm).

Ton van Kints gebruikt het liefst rest- en afgedankt materiaal. Het gebruik van oud en gebruikt materiaal heeft voor hem een romantisch aspect. Het materiaal heeft al een leven gehad, heeft al betekenis gehad; het was wellicht een verlengstuk van mensen en heeft van alles gezien.

Van Kints zet zijn houten reliëfs letterlijk onder spanning doordat hij uitgezaagde vormen in een opening dwingt als puzzelstukken die niet passen. Hierdoor ervaar je als kijker de weerbarstige werkelijkheid. In zijn meest recente werken recyclet hij twee of meer oudere kunstwerken van hemzelf tot één nieuw. Hij plaatst de ‘achterblijvers’ in een nieuw verband. Zo worden zijn reliëfs dikker, ze zijn gestapeld en bedekt met een laag epoxy, zodat het oude werk weer glanst. De restanten van het eerdere werk, de houten restcirkels, blijven zichtbaar.

Hymn 1 en Hymn 2

29. Ad van Riel, Hymn 1 en Hymn 2, 2012, mixed media/collage: acryl, olieverf en bladmuziek op doek (elk 80 x 60 cm).

Ad van Riel verwerkte de vioolstudies uit zijn jeugd in de ondergrond van zijn schilderijen. De een bevat een totaal versnipperd studieboek voor viool, de ander een complete partituur van Chopin. Het zijn ‘vercomposteerde’ muziekstukken. Vercomposteren wil zeggen: de omzetting van de ene verschijningsvorm naar de andere: compost maken, bemesting, grondverbetering. In dit geval heeft Van Riel zijn muzikale interesse als violist omgezet naar een beeldende vorm. In Hymne 1 en 2 heeft hij de herinnering aan zijn vroegere muzikale creativiteit weergegeven.

We zien hergebruik van oud materiaal, niet om het recyclen, maar om het upcyclen. Zoals je met groente- en fruitafval goede, vruchtbare grond maakt.

Imagine (Happy Together)

30. Jen Min Lau, Imagine (Happy Together), 2006, assemblage (17 x 7 67,5 cm); Automatic Horoscoop Matchmaker Machine, 2017, assemblage (23 x 58cm).

Jen Min Lau vervaardigt composiete sculpturen van gebruikte, dus gerecyclede voorwerpen. Hij schaft de onderdelen aan op antiek- en vlooienmarkten. Daarbij kiest hij voorwerpen van goede kwaliteit: vintage design items uit de jaren vijftig en zestig. En maakt hij van een kroonluchter een tafellamp of assembleert hij een Leerdamvaas met een robot. Hij probeert door combineren van materialen en vormen een spannend object te maken, dat vervolgens een associërende titel krijgt uit de popmuziek. Imagine naar John Lennon en tevens Happy Together, omdat de vazen zo mooi precies in elkaar passen. Ze zitten los, zodat ze ook weer herbruikbaar zijn als vaas.

Jen Min Lau combineert als DJ altijd al de beeldende kunst met populaire muziek. Wat hij als DJ doet, doet hij ook als beeldend kunstenaar: zijn werk is remixed, customized, pimped and bling-blinged.

Kosmotronik-Beest van EmmerSchans/ SterAuto

31. Harry Arling, Kosmotronik-Beest van EmmerSchans/ SterAuto, 2016, plastic afvalmateriaal, 3,3 Volt lampjes; 9 Volt batterij (70 x 28 x 50 cm).

Harry Arling vervaardigt ‘kosmotroniks’, een combinatie van ‘kosmonaut’ en ‘niks’, een reeks die nu al zo’n 25 jaar uitbreidt. Het zijn ingenieuze machines, gemaakt van afgedankte gebruiksvoorwerpen, gevonden voorwerpen en speelgoed, veelal kunststof. Ze rijden, vliegen, varen of zweven en verbeelden een fantastisch verhaal, dat Arling gevoelsmatig gestalte geeft. De afwerking is zeer secuur, waardoor de machines eruitzien als nieuw. Wanneer je de beeldjes in detail bekijkt, dan ontwaar je allerlei onderdelen zoals radartjes, moertjes, pennen, flessendopjes, kettinkjes en touwtjes, onderdelen van huishoudelijke apparaten. Daarnaast gebruikt hij onderdelen uit de modelbouw, waar zijn liefde voor de miniatuurwereld begon.

Snoek

32. Ellen van Toor, Snoek, 2017, geroest materiaal met leren handvat (75 x 45 x 7 cm).

Kunstenares en magneetvisser Ellen van Toor maakt onder andere kunstwerken van uit de grachten opgeviste roestige spullen. Zij gebruikt ook vele andere gevonden materialen zoals veertjes, puntenslijpsels, stukjes behang, textiel of oude schoenen. Verweerde materialen waar een verhaal achter zit. Haar werk doet surrealistisch aan door de onverwachte combinaties, het absurdisme en de humor, ook in relatie tot de titels van haar werk. De titels geven een extra dimensie, omdat de associaties die ontstaan de verbeelding prikkelen en de kijker kunnen ontroeren.

Verdronken Servies

33. Marijke Gémèssy, Verdronken Servies, 1999, keramiek, neon, hout (88 x 80 x 40 cm).

Marijke Gémèssy gebruikt in haar werk vaak objets trouvés. Deze vertellen iets over het verdwenen leven van de gebruikers. De aanleiding tot het maken van dit object was een krantenbericht over opgedoken kraakporselein. De oude vioolkist is gered van de vuilstort en vormde een mooi omhulsel voor het aangetaste servies. Het tafelonderstel maakt het eleganter. Door zowel het glazuur als de houten onderdelen in zeegroen te houden, creëert ze een onderzee-sfeer.

Out of Business – not out of mind

34. Jet Naftaniel-Joëls, Out of Business – not out of mind, 2017-18, plastic tasjes aan nylon draad.

Jet Naftaniel-Joëls werkt al zo’n twintig jaar met afval, weggegooide en gevonden voorwerpen. Ze maakte voor deze expositie een afscheidsinstallatie van de plastic draagtas. Ze manipuleerde, naaide, versmolt, breide, smokte en haakte ermee. Door zo’n oude plastic, vaak verfrommelde tas om te vormen tot een elegant tasje, shopper of portemonnee kan de kijker stilstaan bij iets dat er ooit was, maar nu verdwenen is. Want niet alleen sterft de plastic tas uit, ook zijn de winkelketens waar deze tasjes vandaan kwamen inmiddels teloorgegaan. En dat stemt melancholisch. Om te zorgen dat de vervlogen warenhuizen en modemagazijnen, supermarktketens en schoenenwinkels niet uit ons collectieve geheugen worden gegumd maakte Jet Naftaniel-Joëls deze poëtische herinneringsinstallatie.

Labelobject

35. Lichel van den Ende (ontwerp) in samenwerking met Marian de Groot (uitvoering), Labelobject, 2018, jas vervaardigd uit de labels van stropdassen.

Lichel van den Ende verzamelt afgedankte, nutteloos geworden of gevonden (verloren) voorwerpen. Hij probeert zoveel mogelijk mensen bij zijn werken te betrekken, door ze mee te laten verzamelen en hun verhaal bij de vondsten te laten vertellen. Zo raken de ateliers van Lichel van den Ende bevoorraad met duizenden stropdassen, koperen knopen, puzzelstukjes, verloren handschoenen en zelfs autobinnenbanden, waarvan hij extravagante maar prachtige kledingstukken ontwerpt: wearable art. Performances met zijn werk fungeren als wandelende tentoonstelling.

Re-Circle of Life

36. Sunny Neeter, Re-Circle of Life, 2019, mixed media, (85 x 100 x 10 cm).

Gebruikte materialen dragen een geschiedenis met zich mee. Sunny Neeter probeert die geschiedenis zichtbaar te maken. Een oud, weggegooid springverenmatras, waarop mensen elkaar hebben liefgehad, zijn geboren, ziek zijn geweest en gestorven, vormt de basis van dit werk. Tussen de veren van het matras verwerkte ze weer andere gebruikte en gevonden voorwerpen, elk ook met een eigen geschiedenis. Die voorwerpen verduidelijken het levensverhaal, de cirkel van het leven, dat verloopt van speen en speelgoedbeer tot cd, huissleutels en bruidskledij tot leesbril, medicijnen en injectiespuit.

Imagine 3

37. Cristina Villalba, Imagine 3, fotografie met collage van gerecycleerde materialen ingekapseld met harsen. (60 x 100 cm).

Cristina Villalba is een overtuigd ‘recycling artist’. Al jaren werkt zij met gerecyclede materiaal; en daarnaast recyclet zij ook delen van haar eigen werk. Zo gebruikt ze de meest uiteenlopende grondstoffen en producten, van glas, steen, zand, kunststof tot en met aluminium capsules. Op beurzen verzamelt ze hout- en behangstalen. Ze spreekt liever van ‘upcycling’ dan van recycling. Het gaat niet alleen om hergebruik, het gaat er ook om van het oude, weggegooide iets mooiers en beters te maken, zoals je ook van sloophout een prachtige tafel kunt maken.

Cristina Villalba is ervan overtuigd dat hergebruik oneindig mogelijk is; en dat wil ze met haar werk laten zien. Afval bestaat niet! Haar werken brengen op die manier de balans tussen de natuur en de mens tot uitdrukking. Maar ook via de thematiek, die een denkbeeldige wereld oproept.

Reflectie – zoeken naar verhoudingen tussen verleden en toekomst

38. Elly de Jong, Reflectie – zoeken naar verhoudingen tussen verleden en toekomst, 2018/19, karton, papier en lijm volgens APT (Appropriate Paper-based Technology), (92 x 92 x 192 cm); foto’s van projecten in o.a. Mexico en Afrika.

Elly de Jong werkt meestal traditioneel met was en klei, dat afgegoten wordt in brons, duurzaam maar duur en gevoelig voor diefstal. Mede daarom ging ze op zoek naar andere materialen en kwam ze in aanraking met de techniek van APT. Drie lagen oud karton verlijmd met meel en water en gedroogd in een pers, dat uiteindelijk zo hard als hout wordt. Samen met een ergotherapeut geeft ze cursussen in het gebruik van dit materiaal. In ontwikkelingslanden leren ze de techniek aan ouders en therapeuten van gehandicapte kinderen, waardoor zij met kosteloze middelen aangepast meubilair, hulpstukken en speelgoed kunnen vervaardigen. De kers op de taart is dan altijd de uiteindelijke kleurrijke decoratie.

Dit is duurzaamheid op drie niveaus: het materiaal en de techniek zelf, het bevorderen van een belangrijk aspect van welzijn van kinderen, en het doorgeven van het proces aan anderen. Het beeld Reflectie, waarin Elly de Jong de APT-techniek toepaste, laat zien dat deze techniek ook voor beeldend werk geschikt is. Hier heeft zij gekozen voor een vorm die dichtbij de aangepaste stoeltjes ligt.

Ragazza Alta

39. Jos Out, Ragazza Alta, 2018, marmer, crystal bianco (34 x 18 x 90 cm); foto’s van het wordingsproces.

Jos Out recyclede een marmeren grafsteen van een geruimd graf, waarbij de oude tekst deels zichtbaar is gebleven en van betekenis blijft voor het nieuwe beeld. We zien flarden van de voor- en achternaam van de overleden vrouw. De titel, Ragazza alta, dat lang meisje betekent, slaat terug op deze vrouw.

Zonder hergebruik zou zo’n mooie marmeren steen vergruisd worden en tot puin verwerkt, ten behoeve van de aanleg van asfaltwegen. Onduurzamer kan het niet en dat zou voorkomen moeten worden. Ragazza alta vraagt ook daar aandacht voor.

Collection Collée # 3

40. Alexx Meidam, Collection Collée # 3, 2018, mixed media (42 x 52 cm); Collection Collée # 4, 2018, mixed media (40,5 x 52 cm).

Boeken staan voor de verduurzaming en bestendiging van gedachten en ideeën, van taal en woorden. Alexx Meidam maakt assemblages met oude boeken, die specifiek handelen over taal. Door te verzamelen en te hechten wordt het werk tot een ‘collection collée’. Dat levert, zoals Alexx Meidam dat noemt, een gemetamorfoseerd beeld op ‘waarin het medium materieel en mentaal oplicht’. Een grammatica en een woordenboek verwijzen naar het belang van communicatie, een zoektocht naar een universele taal.

Het gaat Meidam niet alleen om praktisch hergebruik, maar ook om maatschappelijk hergebruik.

Dagblad/Dagboom

41. Nico Winnubst, Dagblad/Dagboom, print van kranten op papier en dwarsdoorsnede van boom ( 21 x 30 cm); Dagboom/Dagblad, 2018, boomschors, de ‘jaarringen’ van kranten (28 x 28 x 30 cm).

Het blad wordt boom, de boom wordt blad. Voor onze dagelijkse kranten, de dagbladen, planten we bomen, die we kappen, terwijl we de oude kranten hergebruiken voor nieuw papier. Nico Winnubst schept een metaforisch beeld voor dit gangbare proces, waarbij we niettemin de boom uiteindelijk kwijt raken. Hout is een essentiële CO2-opslag en goed recyclebaar.

Strook (donker)

42. Greta Cune, Strook (donker), 2018, natuurlijke verf op gerecycled papier (64,5 x 266 cm); Strook (licht), 2015, natuurlijke verf op gerecycled papier (50 x 266 cm).

Voor Greta Cune is milieubewustzijn een vanzelfsprekendheid. Ze werkt het liefst met natuurlijke verven op waterbasis op gerecycled materiaal. De stroken die ze tentoonstelt laten zien wat mogelijk is met materialen die anders weggegooid zouden worden.

Fiësta Erótica

43. Gonda de Bles, Fiësta Erótica, oude kranten, strandvondsten, oud brilletje, platgereden pad, gebruikte lappen, mixed media (80 x 110 cm).

De meest recente werken van Gonda de Bles zijn vooral op monumentaal formaat uitgevoerde ‘landschappen van papier’. Ze werkt niet alleen met papier, maar ook met gebruikte lappen. Zelfs een oud donzen dekbed kan dienen. Het materiaal is bewerkt en in lagen aangebracht; verscheurd, aangetast en aan elkaar genaaid.

Uitgangspunten: de cyclus van de natuur, groei en verval, afstoten en omarmen.

Collection 13

44. Heleen Kruijt, Collection 13, 2018, gemengde technieken (72 x 80 x 15 cm).

In de bakjes van Collection 13, ‘bouwstenen van verlangen’, bevinden zich draden die gesponnen zijn van schapenwol uit de jaren zeventig. De wol is geverfd met natuurlijke kleurstoffen. Heleen Kruijt ontrafelde de wol dagenlang en liet het vervolgens voorzichtig in de bakjes glijden. Langzaam zakt het nu in elkaar, een proces in trage beweging, dat duurzame tijd laat zien; tijd waarin eigenlijk helemaal niets gebeurt. De titel van het werk is in z’n geheel:
Collection 13
– Bouwstenen van Verlangen
– Bouwstenen in Kleur
– Bouwstenen
– Anders nl. ..

De zee lijkt een kleur te hebben. Maar het water is eigenlijk doorzichtig

45. Han Sinke, De zee lijkt een kleur te hebben. Maar het water is eigenlijk doorzichtig, 2018, olieverf op doek (60 x 90 cm).

De waterkringloop is een natuurkundig proces waarbij water constant in beweging is. Er vindt voortdurend uitwisseling plaats tussen het grondwater, het oppervlaktewater, de ijskappen en de atmosfeer. De energie die nodig is voor deze cyclus wordt geleverd door de zon. Als het water schoon is worden de blauwe stralen gereflecteerd, waardoor het water blauw lijkt. Hoe dieper, groter en schoner het water is, hoe blauwer de zee lijkt. Midden in de zee is minder vervuiling, waardoor de blauwe stralen beter terugkaatsen. De Noordzee lijkt groenig-bruin, doordat er veel algen in het water zitten. Het water is minder doorzichtig.

Han Sinke schildert steeds over oude doeken heen waardoor een gelaagdheid ontstaat, zowel in transparanten als in ondoorzichtige, ondoordringbare aardse (water) kleuren. Studie- en natuurreizen naar IJsland, Peru en Nepal zijn bron voor zijn schilderijen.

Ga terug naar